Huski Kızakları / Laponya

19 Aralık 2017   // 0 Yorum

19-23 Mart 2015 tarihleri arasında gerçekleştirdiğimiz 40 Renk Fotoğraf Projesi’nin 16. rengi ”Kuzey Işıklarında Laponya” gezimizde güne oradaki yerel turun sağladığı termal kıyafetlerin içinde #Saariselka Urho Kekkonen Milli Parkı’nda 23 km lik #Huski safarisi ile başladık. (benim kayak kıyafetim var giymem o elbiseleri demeyin, adamların bir bildiği var, tecrübeyle sabitleyen oldu grupta 🙂 )

_IEY3749

İlk önce kısa bir eğitim aldık ki:Kızaklarda bir kişi oturacak ve  bir kişi ayakta kızağı yönetecek; köpekler yokuş çıkarken ayaktaki kişi bir ayağı ile yolu kaykay yapar gibi itecek hayvanlara yardım edecek; köpekler durmayı sevmiyor ve öndeki kızağı geçmek istiyorlar, öndeki kızağa çok yaklaşınca frene basın; yokuş aşağı inerken ipler çok boşalırsa hayvanların üzerine kızakla çıkmamak için yine frene basın; durunca kızaktan inmeyin; kızaktan düşmeyin hayvanlar genelde durmuyor.

10982084_10153218582284553_1090482990851172980_n

Basit gözüken kuralları, yolculuğu tecrübe ettikten sonra aslında şöyle daha iyi açıklayabilirim:

Kızak kullanmak araba ya da motorsiklete binmekle aynı şey değil, önde sizi çeken hayvanların  bir takım duyguları var ve belli bir kapasitede gücü. Oturan kişinin hareketsizlikten ayakları ve elleri buz kesiyor, arada parmakları oynatmayı unutmayın ayrıca muavinlik yapması gerektiğinden yani  etrafı seyre dalacağını (ki ben oturdum) sanıyorsanız yanılıyorsunuz. Köpeklerdeki enerji bitmek bilmiyor, sürekli koşmak istiyorlar, durunca havlıyorlar. Ancak insanın enerjisi bitebiliyor deyip yokuşta destek olmayıvereyim demeyin hayvana yazık. Zaten öyle akıllılar ki yardım etmediğin anda dönüp gözünün içine bakıp havlıyorlar, kendi aralarındaki hayvan sendikasının iyi çalıştığını varsayabilirsiniz, etmezseniz greve gidiyorlar, öylece duruyorlar. Öndeki kızağı geçmek istediklerine çok inanmayıp, yaklaşınca hele de freni de hiç denemiyorsanız ön kızaktakilerle öpüşmeniz kucak kucağa gelmeniz an meselesi. Biz freni anlayana kadar, Suat ve Şenay’ın kızağında 4lü oluverdik. Hani çarpıştık dur di mi, yok durmuyorlar hala hav hav gidecekler illa. Neyse ki eğitmenler kar skileri ile eşlik ediyorlar, müdahele ediyorlar. Biz daha ne olduğunu anlamadan  koca ormanın içinde ”What are you doing” diye öyle bir kükrediler ki, yanlış anlamayın köpeklere değil bize! Bir musubet bin nasihatten iyidir diyerek yolumuza devam ettik.  Kızağın freninin  havaalanındaki taşıma arabalarının fren sistemi var ya aslında onun gibi basit işleyen bir sistemi var. Sadece elde değil kızağı kullanan kişinin ayağının altında, tırtıklı bir metal parçası. Yavaşla demek ona hafiften bas demek, fren yap demek üzerine 2 ayağınla ve var gücünle aban demek, biz tecrübe ettik siz etmeden anlayıverin. Gözleriniz bir kartal kadar keskin olsun ki önde devrilen kızağı virajı dönmeden görüverin ve yavaşlayarak frene basın, artık burada biraz övünebiliriz; Muammer öyle yaptı:) Köpekler atlar gibi koşarken 3 ayak 2 ayak üstünde nasıl oluyor da oluyor anlamadığım bir şekilde büyük / küçük halledebiliyorlar. Bizim anatomi izin vermiyor tabi, soğuk üstüne öncesinde aldığın sıvılar sebebiyle kıvranıyorsun ama kızaktan inme demişler, zaten o astronot giysisinin içinden nasıl da çıkıp yapacaksın imkansız. Mecbur tutacaksın, öncesinde çok su içme kısacası, yol uzun. Varış noktasında iner inmez tuvaletlere koş ama sakın şok yaşama bu nasıl bir tuvalet, Guliver mi yaşıyor burada diye düşünmek için vakit harcama, o bir kompost tuvalet! Üstündekilerden bir an önce kurtulup rahatla, hatta fotoğrafını çek Türkiye’ye dönünce yaban doğadaki tesislerde, faaliyetler de  ibret olsun diye göster.  Köpekler yolda susadıklarında kar yiyor, sen elimi uzatayım şuradan bir kartopu ağzıma atayım deme, Büyükada faytonları gelsin aklına ben deminden beri ne anlatıyorum! Yolun sonunda içeceğin sıcacık çorbayı düşün. Dilini dışarı çıkar  ağaçlardan salınarak düşen kar tanelerini yakalamaya çalış, soğuk o bildiğin soğuklardan olmadığı için çok tutma dili dışarda tabi:)Sürücü ve muavin arada bir yerinde mi birbirinize bakıp kontrol edin, yok başımıza bir şey gelmedi de, hani komik görünüyoruz bence o yüzden. Romantizme kasıp elele tutuşamaya falan çalışan var mıdır bilmiyorum ama koşarken romantizm yaşayan köpeklerimiz de oldu. Hemen fotoğraflara bakma boşuna yok, çekemedim çünkü 🙂 Kızakta ben çok hayvanseverim, bi severim bi severim, kuçukuçu, minnoşum, off şu gözlerin güzelliğine bak, yaa seni bi yerim bi ısırırım gibi laflar sarfetmenize gerek yok, köpekler Fince anlıyor, lugatlarında bu kelimeler yok, karşılık alamazsanız üzülmeyin ama bitişte çiftlikte bolca haşır neşir olabilirsiniz.  Köpekler kızaklara bir koşum takımı ile bağlanıyorlar. Bizim ekip 5liydi ama 7li olanlar da vardı. Ve bir sıralanma kuralı var. En önde  yol gösterici lider olanlar, arkadakileri hizada tutup yol gösteriyorlar, sürücünün emrini uyguluyorlar (kızak yarışlarında), önden giden ekibin izini, kokusunu değerlendiriyorlar yani zeki ve  tetikteler; onların arkasında kanat görevi görenler ki onlar da keskin dönüşlerde arkadaki köpeklerin en öndeki köpeklerin peşine kapılıp kızağın düşmesini engelliyor, virajın düzgün ve güvenli alınmasını sağlıyorlar; 3. sırada takım köpekleri yani taşıyıcı  gücü yüksek olanlar; son sırada yani kızağa en yakın ise başlangıç ve tırmanışlar için çekme gücü yüksek olan, kızak ip boşalıp çarptığı zaman zarar görmeyecek olan büyük ve dayanıklı köpekler, bu sıralamanın size yaşamla ilgili çok şey çağrıştıracağına eminim.

DSCF1654

DSCF1693

Gelelim tüm bu olayları neyle kayıt edeceğimize. Öncelikle zihninize kaydedin; bir daha bu keyfi yapar mısınız bilinmez,  bunun için 5 his aygıtını devreye sokabilirsiniz, 6. hissi de ihmal etmemenizi öneririm. Sonuçta tura fotoğrafçılar ile birlikte olarak gittiğimiz için, profesyonel makinalar  yanımızdaydı. Ancaaakkk….Sürücünün elini bırakma olanağı olmadığı için ve zaten zıplaya zıplaya gittiğimiz için boynuna makina asmasını ben pek öneremeyeceğim. Oturanın muavinlik yapmadığı zamanlarda fotoğraf çekme şansı daha yüksek ancak hareketsiz oturduğu için bir süre sonra deklanşöre basacak parmağı hissetmeyebiliyorsunuz. Gopro ve başa takılması için gerekli bantı (Laponya’da kar motorsikleti turu yapacaksanız kask mecburiyeti olduğunu unutmayın, onun için başka bir aparat var)  bence daha uygun ama piller soğuktan donabiliyor, çalışmayabiliyor ya da pil çok çabuk tükeniyor, Murphy kanunları sizin için işlemiyorsa çok şanslısınız. Benim Gopro çalışmadı, aynasız Fuji x100 vardı videoları da fotoğrafları da onla çektim. Muammer de Gopro ile kayıt yaptı. Evet bir de çektiğiniz videoları bir gün gelip de kullanacağınızı düşünüyorsanız ya da eşe dosta göstereceğinizi; sarfettiğiniz kelimelere dikkat edin, insan heyecanlanınca bağırıp çığrıp küfrü basabiliyor. 🙂

_IEY3537

Şimdi herkesin aklına gelip benim de aklıma gelen şu soruyu soralım. Bu köpekler tüm gün işe koşturulup karın tokluğuna insan zevki için sömürülüyorlar mı? Eziyet çekiyorlar mı, canları acıyor mu?  Huskiler’in çokça cinsi varmış Sibirya, Greenland , Mackenzie Nehri, Sakhalin ve Alaska (malamute) gibi. Çoğunlukla Huski (husky) olarak anladığımız Sibirya Kurdu  hareketli bir köpektir, kilometrelerce koşar ve her gün egzersiz yapmak ister ve kesinlikle soğuk iklim hayvanıdır, – 50 dereceye kadar olan iklimde yaşayabiliyorlarmış. Eskiden Ren geyiği sürülerini de güden bu hayvan havlamayı çok sevmez ki sadece durduklarında havladıklarına şahit olduk.

_IEY3666

_IEY3647

”Köpek kızakları esas olarak Eskimoların en eski ve yaygın ulaşım ve taşıma aracıdır. 19. yüzyılda İç Alaska‘ya gelen Avrupalı kürk tüccarlarının gözlemlerine göre köpek kızağı yalnızca Eskimolar ile Eskimolara komşu olan Koyukon, Değinak ve Holikaçuk gibi Alaska Atabaskları kullanıyordu. Bunlar köpek kızaklarını Yupik ve Eskimo komşularından öğrenmişlerdir. Zira GuçinAşağı ve Yukarı TananaAhtna ve diğer Atabasklar köpek kızağını kullanmaz, kızak ve tobaganlarını kendi elleriyle çekerler, köpekleri daha çok sırtında yük taşıyacak hayvan olarak kullanırlardı. Köpekler Alaska Atabaskları için at gibidir, fakat çekim hayvanı değil yük hayvanı olarak iş görürdü. Rengeyiği derisinden yapılan ve köpeklerin sırtına bağlanıp yüklenen çantalara köpek çantası (dog packsack) denir ve içine taze ya da kurutulmuş et veya derileri koyarak kamp ya da köye taşıtılır. Bu köpek çantalarına Alaska’da Guçin, Koyukon, Tanana ve Denağinalarda, Kanada’da ise Han, Tuçon ve diğer Batı Kanada Atabasklarında rastlanır. Alaska’da köpek kızaklarının yapımında huş kabuğu yaygın biçimde kullanılır.” (http://www.wikiwand.com/tr/köpek_kızağı)

_IEY3711

İnsan ihtiyacı için evcilleştirilmiş bu sürü hayvanı ayrıca kızaklı yarışlarda da kullanılıyor. Kış boyunca çalışan ve yaz boyunca dinlenen ve eğitilen bu köpeklerin olduğu çiftlikte yavrular bir arada, yetişkinler dışarıda ve her birinin ayrı kulubesi olması şartıyla uzun tasmalarla bağlı olarak dinlendiriliyorlar ve aralarında gayet rahat korkmadan dolaşabiliyorsunuz. O huzursuz, mutsuz hayvanlarda olan agresyona hiç rastlamadım ki diyorlar ki Huskiler sıcak iklimlerde davranış bozuklukları gösterebiliyorlarmış. İnsanlarca çok sevildiklerini ve iyi beslenip bakıldıklarını ve insanlara çok sevecen olduklarını deneyimledik. Bu kısa süre zarfındaki gözlemlerim budur. Ayrıca turu düzenlediğimiz Koptur /Dünyanın Renkleri şirketinin bu çiftliği tercihine de güveniyorum. Bu nedenle bu soruya ancak bu gözlem dahilinde ve edindiğim bilgilerle yanıt verebilirim. Bildiğim tek şey İstanbul’da yazın sıcağında gördüğüm bu muhteşem canlıların gözlerinin içine bakmaya cüret edemiyorum. Farklı bir bilgiye sahipseniz, farklı bir deneyiminiz varsa, farklı fikirdeyseniz yoruma yazıp katkıda bulunmanızı rica edeceğim. SAM_1014_1

Bunlar Jiji ve Totorro yani bizim kedilerimiz Gölgem ve Badem'in maskotları.

Bunlar Jiji ve Totorro yani bizim kedilerimiz Gölgem ve Badem’in maskotları.

fotoğraflar © Ilgın Erarslan Yanmaz

@ilginerarslanyanmaz


 

 

 

 

 


Tags:

40 renk fotoğraf projesi

finlandiya

gopro

haski safarisi

huski

husky

kızak köpekleri

köpek kızağı

lapland

Laponya

saariska

sibirya kurdu

sled dogs


Benzer Yazılar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.